کتاب سفر تحول دیجیتال سازمانها؛ مفاهیم و موردکاویها دریچهای است به دنیای پرشتاب و متحول دیجیتال، دنیایی که زندگی شخصی، خانوادگی، حرفهای و اجتماعی ما را به شکلی بنیادین دگرگون ساخته است. این کتاب نه تنها به توضیح مفاهیم کلیدی تحول دیجیتال میپردازد، بلکه با ارائه موردکاویهای کاربردی، مسیر پیادهسازی آن را در سازمانها هموار میسازد.
این کتاب برای مدیران ارشد، مدیران فناوری اطلاعات، کارشناسان و مشاوران حوزه دیجیتال، دانشجویان رشتههای مدیریت، فناوری اطلاعات و مهندسی صنایع، و تمامی علاقهمندان به درک و پیادهسازی تحول دیجیتال مفید و کاربردی است.
قدم به قدم در مسیر تحول دیجیتال:
ما در حال گذار به عصری هستیم که فناوریهای برافکن و تحولآفرینی چون هوش مصنوعی، رباتیک، رایانش ابری، بلاکچین، اینترنت اشیاء، واقعیت افزوده و مجازی، و چاپ سهبعدی، نقش آفرینان اصلی هستند. این فناوریها در حالی که فرصتهای بینظیری را پیش روی سازمانها قرار میدهند، چالشهای جدیدی را نیز به ارمغان آوردهاند. این کتاب با رویکردی جامع و تحلیلی، به بررسی ابعاد مختلف تحول دیجیتال میپردازد و راهکارهایی عملی برای موفقیت در این سفر ارائه میدهد.
با مطالعه کتاب سفر تحول دیجیتال سازمانها، مفاهیم و موردکاویها خواهید آموخت:
درک عمیق از مفاهیم تحول دیجیتال: از اصول بنیادی تا آخرین روندها و تحولات در حوزه دیجیتال.
شناسایی فرصتها و تهدیدهای دیجیتال: چگونه از فناوریهای دیجیتال برای ایجاد مزیت رقابتی استفاده کنیم و در عین حال از ریسکهای آن جلوگیری نماییم؟
پیادهسازی عملی تحول دیجیتال: گامهای مورد نیاز برای پیادهسازی موفقیتآمیز تحول دیجیتال در سازمان، از طراحی استراتژی تا اجرا و ارزیابی.
تجزیه و تحلیل موردکاویهای واقعی: با بررسی تجربیات شرکتهای موفق و ناموفق در حوزه تحول دیجیتال، از اشتباهات رایج جلوگیری کرده و بهترین روشها را بیاموزید.
شنیدن صدای مشتریان در دنیای دیجیتال: چگونه از رسانههای اجتماعی و سایر ابزارهای دیجیتال برای درک بهتر نیازهای مشتریان و ارتباط موثرتر با آنها استفاده کنیم؟
افزایش کارایی و بهرهوری با استفاده از فناوریهای دیجیتال: چگونه از ابزارهایی مانند رایانش ابری و موبایل برای بهبود عملکرد و افزایش بهرهوری سازمان استفاده کنیم
تصمیمگیری دادهمحور: چگونه از کلانداده و تحلیل دادهها برای اتخاذ تصمیمات استراتژیک و بهبود عملکرد سازمان استفاده کنیم؟
پیشگفتار کتاب سفر تحول دیجیتال سازمان ها
در عصر دیجیتال، نه فقط کالاها و خدمات جدیدی مبتنی بر خدمات دیجیتال ایجاد میشوند، بلکه کالاها و خدمات سنتی نیز تحتتأثیر این فناوریهای دیجیتال قرار میگیرند. به عبارتی، ویژگی اصلی عصر دیجیتال آن است که علاوه بر معرفی حوزههای جدید، منجر به بازنویسی قواعد بازی و بازطراحی ساختار صنایع بالغ و سنتی میشود. بر همین اساس دو مفهوم کلیدی شکل گرفته است: یک، اقتصاد دیجیتال که دربرگیرنده شرکتها و سازمانهای فعال در زمینه تولید نرمافزار، سختافزار، زیرساختها و خدمات ارتباطات، خدمات دیجیتال، اقتصاد پلتفرمی و فعالیتهای مشابه است؛ دو، اقتصاد دیجیتالی شده که به معنای رسوخ فناوریهای دیجیتال در بخشهای سنتی و بالغ اقتصاد، مانند کشاورزی (کشاورزی دقیق)، صنعت و معدن (انقلاب صنعتی چهارم)، خدمات عمومی و… است. در همین راستا، صندوق بینالمللی پول (IMF)، دیجیتالیسازی اقتصاد را به معنی بهرهگیری از فناوریهای دیجیتال بهمنظور بازطراحی کلیه ابعاد مختلف اقتصاد از جمله بنگاههای تولیدی و خدماتی، دولتها (آموزش، بهداشت و …)، خانوارها و جریانهای مالی تعریف کرده است.
گذار به اقتصاد دیجیتال مطمئناً مزایای بالفعل و بالقوه زیادی دارد که شامل افزایش امکان دسترسی به آموزش، بهداشت و خدمات اجتماعی (رفاه اقتصادی و اجتماعی)، افزایش بهرهوری در بخشهای سنتی اقتصاد (کشاورزی، صنعت و معدن)، ایجاد زنجیرههای ارزش جدید (کسبوکارهای نوین)، کمک به بهبود حکمرانی و سیاستگذاری عمومی (شفافیت، مشارکت، پاسخگویی و…) و کمک به تحقق اهداف توسعه پایدار (SDG) است. از جمله چالشها و تهدیدات قابل پیشبینی برای گذار به اقتصاد دیجیتال هم میتوان به شکاف دیجیتال (فاصله و نابرابری در بهرهگیری از فناوریهای دیجیتال)، به خطر افتادن اشتغال در طیف گستردهای از فعالیتهای اقتصادی و دولتی بهویژه در اقتصادهای در حال توسعه، بهرهگیری از قابلیتهای فناوریهای دیجیتال توسط دولتها برای کنترل بیشتر بر جامعه (دیکتاتوری دیجیتال)، خطرات مرتبط با امنیت داده، حفظ حریم خصوصی، حملات سایبری و عدم توانایی سازمانهای دولتی و کسبوکارهای خصوصی در همگام شدن به تغییرات سریع اشاره کرد.
در راستای بهرهمندی حداکثری از مزایای این گذار و تقلیل چالشها و تهدیدات آن، بنگاههای اقتصادی و سازمانهای دولتی و عمومی باید در مسیر تحول دیجیتال قرار بگیرند و راهبردها و نقشه راه گذار به تحول دیجیتال را تدوین و ترسیم کنند. از طرفی، تحول دیجیتال زمانی تحقق مییابد که فناوریهای دیجیتال و تحولآفرین مدل کسبوکار، تجربه ذینفعان (کارکنان، مشتریان و …)، فرآیندهای عملیاتی کسبوکار و محیط کسبوکار بنگاهها و سازمانها را بهطور چشمگیر و مطلوب تغییر دهند. نکته بسیار مهم و حیاتی آن است که تحول دیجیتال بیش از آنکه چالشی فناورانه و سخت باشد، چالشی انسانی و نرم است. از آنجا که تحول دیجیتال یک گذار اجتماعی- فنی برای حل مسائل مختلف صنعتی، اقتصادی و اجتماعی است، نیازمند هر دو قابلیتهای سخت (فناورانه) و نرم (سازمانی) است. کتاب حاضر سعی دارد بهعنوان یک راهنما و نقشه راه سفر به تحول دیجیتال، سازمانها را در شناسایی، کسب یا ایجاد هر دو دسته از قابلیتهای فناورانه و سازمانی همراهی کند. پدیدآورندگان این اثر اطمینان خاطر دارند که تحول دیجیتال صرفاً از طریق به کار بردن مجموعهای از فناوریهای نوآیند و فریبنده حاصل نمیشود و لازم است که این فناوریها در راستای تحول در مدل کسبوکار، محیط کسبوکار، تجربه مشتریان و کارکنان، فرآیندهای عملیاتی بهصورت آگاهانه انتخاب و به کار گرفته شوند.
واقعیت امر آن است که اهمیت تحول دیجیتال و گذار صنایع و زنجیرههای ارزش اقتصادی به بهرهگیری حداکثری از فناوریهای دیجیتال تا جایی است که این موضوع در جدیدترین برنامه توسعه کشور یعنی لایحه برنامه هفتم توسعه بارها مورد تأکید قرار گرفته است. بهعنوان مثال، در بند الف ماده 48 آمده است که سازمان برنامه و بودجه مکلف است کلان پروژههای اولویتدار کشور، از جمله تحول رقومی (دیجیتال) و هوشمندسازی را ظرف سه ماه به تصویب هیئت وزیران برساند. بهعلاوه، فصل سیزدهم لایحه برنامه هفتم به توسعه شبکه ملی اطلاعات و اقتصاد رقومی (دیجیتال) اختصاص یافته است. برخی از اهداف کلان و کمی ذکر شده در این فصل بدین شرح است (ماده 64): درصد تحقق شبکه ملی اطلاعات (99 درصد) و سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی (15 درصد) تا پایان برنامه. برخی اقدامات در راستای تحقق اقتصاد دیجیتال نیز عبارتند از: تدوین سند ملی اقتصاد رقومی (دیجیتال) کشور (بند الف ماده 66)، تأمین زیرساختهای لازم، اعم از ارتباطی و اطلاعاتی (ابری) و ذخیرهسازی و پردازش سریع (بند ب ماده 66)، تهیه و تدوین برنامههای تحول دیجیتال توسط دستگاهها (بند ج ماده 66)، تأمین نیروی انسانی ماهر و متخصص در زمینه اقتصاد دیجیتال (بند ت ماده 66)، تهیه نظام سنجش سهم زیستبوم اقتصاد دیجیتال در ارزش افزوده کل کشور (بند ث ماده 66) و افزایش دسترسپذیری اطلاعات (بند ج ماده 66).
با این توضیحات و در نظر داشتن اهمیت تحول دیجیتال در سطح خرد و کلان، امید است این اثر بتواند به تحول، نوآوری، شکوفایی و رقابتپذیری سازمانهای ایرانی، اعم از بنگاههای اقتصادی و سازمانهای دولتی کمک کند و آثار و پیامدهای مثبت اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی مثبتی برای کشور عزیزمان ایران و برای ایرانیان شریف به ارمغان بیاورد. در پایان از همه مخاطبان این اثر، اعم از اساتید و دانشجویان، مدیران و کارشناسان بخش دولتی و صنعتگران فعال در بخشهای مختلف اقتصادی تقاضا داریم ما را از دیدگاهها و پیشنهادهای ارزشمند و سازنده در راستای ارتقاء این اثر بینصیب نگذارند. اگر نمیتوانیم خورشید باشیم و جهانی را روشن کنیم، چراغی باشیم و کوچهای را روشن کنیم.
فهرست مطالب کتاب سفر تحول دیجیتال سازمان ها
پیشگفتار 7
مقدمه و ساختار کتاب 13
◄بخش اول – چیستی و چرایی تحول دیجیتال
◄◄فصل اول: مفاهیم پایه و کلیدی تحول دیجیتال 25
دیجیتال چیست؟ 26
تحول دیجیتال از گذشته تا به امروز 27
رقمی کردن و دیجیتالی شدن 29
آیا تحول دیجیتال همان مهندسی مجدد فرآیند کسبوکار است؟ 38
جمعبندی فصل 39
◄◄فصل دوم: لزوم تغییر تا رسیدن به مرحله تحول 41
پیشرانهای تحول دیجیتال 42
پنج حوزه تحول دیجیتال 50
عصر دیجیتال 56
پیش دیجیتال 58
میانه دیجیتال 59
پسا دیجیتال 60
تحول دیجیتال: از عصر میانه دیجیتال به پسادیجیتال 60
جمعبندی فصل 61
◄بخش دوم – عناصر تحول دیجیتال
◄◄فصل سوم: فناوریهای پیشران تحول دیجیتال 65
فناوریهای تحولآفرین 66
کاتالیزور فناوری 66
آیا آینده فناوریهای دیجیتال روشن است؟ 73
فناوریهای کلیدی برای تحول دیجیتال 77
واقعیت افزوده 87
رایانش ابری 109
بلاکچین 113
اینترنت اشیاء 117
تجزیه و تحلیل عمیق دادهها 122
مزایای ایجاد شده توسط فناوریهای دیجیتال 126
جمعبندی فصل 127
◄◄فصل چهارم: مدلهای کسبوکار دیجیتال 129
مفهوم مدل کسبوکار 130
نوآوری دیجیتال در مدلهای کسبوکار 142
انواع مدلهای کسبوکار دیجیتال 146
مدل جمعسپاری 167
جمعبندی فصل 169
◄◄فصل پنجم: فرهنگ دیجیتال 171
چرا به فرهنگ دیجیتال نیاز دارید؟ 172
فرهنگ دیجیتال: چرا راهبرد و فرهنگ باید با هم صبحانه بخورند؟ 183
موانع، توانمندسازها و فرهنگ دیجیتالی سازمان 186
مطالعه موردی کوتاه: چگونه فرهنگ میتواند بر موانع در راهبردهای … 192
چارچوب فرهنگ دیجیتال 193
جمعبندی فصل 204
◄بخش سوم – آماده سفر دیجیتال هستید؟
◄◄فصل ششم: به سوی تحول دیجیتال 209
سه مرحله تحول دیجیتال 210
جایگاه شما در ماتریس دیجیتال 222
مدلهای مدیریت تحول دیجیتال 225
جمع بندی فصل 247
◄◄فصل هفتم: سوخت سفر دیجیتال شما 249
قابلیتهای سازمانی و مهارتهای دیجیتال 250
جمعبندی فصل 264
◄بخش چهارم – دیگران در زمینه تحول دیجیتال چه کردهاند؟
◄◄فصل هشتم: موردکاویهای موفق 269
توسعه ابزار تجزیه و تحلیل بازار و موردی از تحول دیجیتال در شرکت بایرزدورف 270
